Bahçeye Meyve Ağacı Fidesi Dikiş
İlk meyve ağacımı diktiğim gün, çukuru olması gerekenin iki katı derin kazmıştım. "Ne kadar derin o kadar iyi" diye düşünmüştüm. Ertesi bahar o kiraz fidanı kök boğazından çürüdü. O hatadan sonra okuduğum, sorduğum, denediğim her şeyi burada anlatmaya çalışacağım. Çünkü meyve ağacı dikme işi, aslında birkaç basit kuralı doğru sırayla uygulamaktan ibaret; ama o kurallardan birini atladığınızda ağaç bunu size üç yıl sonra söylüyor.
Bahçemde şu an altı yaşında bir elma, dört yaşında iki erik ve geçen kış diktiğim bir incir var. Hepsini kendim diktim, hiçbirinde profesyonel yardım almadım. Dolayısıyla anlatacaklarım kitaptan değil, kürek sapından geliyor.
Dikimden Önce: Zaman, Yer ve Fidan Seçimi
İşin en can sıkıcı tarafı, hazırlığın dikimin kendisinden çok daha uzun sürmesi. Ama ben artık kürek eline almadan önce en az bir hafta düşünüyorum.
Doğru dönemi yakalamak
Meyve ağaçlarını yaprak dökümünden sonra, toprak donmadan önce dikmeyi tercih ediyorum. Bizim iklimde bu genelde sonbaharın son ayları ile kışın ortası arasına denk geliyor. Ağaç uyku halindeyken dikildiğinde bütün enerjisini kök salmaya harcıyor; ilkbaharda yaprak açtığında altında hazır bir kök sistemi bulunuyor.
Kışları çok sert geçen bir yerdeyseniz, toprağın çözülmesini bekleyip erken ilkbaharda dikmek daha güvenli. Ben bir yıl şubat sonunda diktiğim bir armudu geç don yüzünden kaybettim; o zamandan beri hava tahminine dikimden sonraki iki hafta boyunca bakıyorum. Bahçe bakım takvimini oluştururken meyve ağacı dikimini de bu takvime yazmak, "acaba geç mi kaldım" telaşını tamamen ortadan kaldırıyor.
Yeri seçerken nelere baktığım
Meyve ağacı, sebzeden çok daha uzun süre aynı yerde kalacak. Yani yanlış yer seçimi geri dönüşü zor bir karar. Şunlara bakıyorum:
- Güneş: Günde en az altı saat doğrudan güneş şart. Bahçenizin ışık koşullarını analiz etmeden karar vermeyin; ben bir yaz boyunca sabah, öğle ve akşam fotoğraf çekerek gölge haritası çıkarmıştım.
- Drenaj: Yağmurdan sonra su birikip duruyorsa orası olmaz. Basit test: 50 cm derinliğinde bir çukur kazıp su doldurun. Su 4-5 saatte çekmiyorsa drenaj sorunlu demektir.
- Mesafe: Bodur anaçlı ağaçlar için 3-4 metre, yarı bodurlar için 4-5 metre, çöğür anaçlılar için 6 metreden az bırakmıyorum. Duvara ve komşu sınırına da en az 2,5 metre.
- Rüzgâr: Sürekli rüzgâr alan bir köşe, çiçek dönemindeki arıları kaçırıyor.
Fidan alırken dikkat ettiklerim
Çıplak köklü fidanlar hem daha ucuz hem de tutma oranları saksılılardan geri kalmıyor, yeter ki kökler kurumamış olsun. Fidancıda kökleri elime alır, esnek mi kuru mu diye kontrol ederim; kırılıyorsa almam. Aşı noktasının belirgin ve sağlam olması, gövdede yara veya zamk akıntısı bulunmaması diğer kontrollerim.
Bir de tozlaşma meselesi var: Çoğu elma, armut ve kiraz çeşidi tek başına yeterli meyve vermez. Ben elmayı hep ikili alıyorum. Şeftali, kayısı, incir ve ayva genelde kendine verimli, o yüzden tek ağaç yeterli olabiliyor.
Dikim ve İlk Yılın Bakımı
Çukur ve yerleştirme
Kök yumağının iki katı genişliğinde ama sadece kök derinliği kadar derin bir çukur kazıyorum. Derinliği abartmak, benim ilk kirazımda olduğu gibi ağacın zamanla oturup kök boğazının toprak altında kalmasına yol açıyor.
- Çukurun tabanını ve yan duvarlarını çapa ile çiziyorum; sıkışmış toprak kökün dışarı çıkmasını engelliyor.
- Çıkan toprağı, iyi yanmış organik gübreyle üçte bir oranında karıştırıyorum. Fazlası kökü tembelleştiriyor. Toprak yapınız ağır killiyse doğru toprak karışımı üzerine çalışmak dikimden önce halledilecek bir iş.
- Fidanı çukura oturtup aşı noktasının toprak seviyesinden 5-10 cm yukarıda kaldığından emin oluyorum. Bu tek detay, ağacın ömrünü belirliyor.
- Toprağı katman katman doldurup ayağımla hafifçe bastırıyorum; çekiçle döver gibi değil.
- Rüzgâr yönünün ters tarafına bir herek çakıyor, gövdeyi bezle sekiz şeklinde, gevşekçe bağlıyorum.
- Son iş: bol su. İlk sulama toprağın kök çevresine oturması için, besleme için değil. 20-30 litre veriyorum.
İlk sulama düzeni
İlk yıl ağaç kendi suyunu bulamaz, siz vereceksiniz. Ben ilk yaz boyunca haftada bir kez, gövdeden 30-40 cm uzağa halka şeklinde derin sulama yapıyorum. Sık ve az su, kökü yüzeyde tutuyor. Damla sulama sistemi kurduysanız damlatıcıları taç izdüşümüne yerleştirin, gövdenin dibine değil.
Gövdeye değmeyecek şekilde 5-7 cm kalınlığında malç serpmek nemi tutuyor, yabani otu bastırıyor. Malçı gövdeye yaslarsanız kabuk çürüyor.
İlk budama ve sabır
Dikim budaması çoğu kişinin atladığı adım. Tek dallı bir fidanı 80-90 cm yükseklikten kesiyorum; bu, yan dalların uyanmasını sağlıyor. Dallı fidanlarda ise en güçlü üç-dört dalı bırakıp gerisini alıyorum.
İlk iki yıl çıkan çiçekleri kopardığımı söylersem inanmayabilirsiniz ama yapıyorum. Ağaç o enerjiyi meyveye değil köke ve gövdeye harcasın istiyorum. Üçüncü yıldan itibaren aldığım ürün, bu sabrın karşılığını fazlasıyla veriyor.
Gübrel